Gmina Bia³owie¿a to jeden z najciekawszych przyrodniczo terenów województwa
podlaskiego. O jej warto¶ci przyrodniczej ¶wiadcz± liczne obszary chronione
ró¿nej rangi.
Gmina po³o¿ona jest w po³udniowo-wschodniej czê¶ci
województwa podlaskiego, w powiecie hajnowskim, który le¿y w dorzeczu
Bugu i Narwi. Z powiatem hajnowskim granicz± powiaty: od pó³nocy - bia³ostocki,
od zachodu - bielski, od po³udnia - siemiatycki. Wschodnia granica Polski
oddziela powiat hajnowski od Bia³orusi. Sama gmina Bia³owie¿a
graniczy z gminami: Narewka i Hajnówka oraz od wschodu z Bia³orusi±.
W
sk³ad gminy wchodz± wsie puszczañskie: Budy (78 mieszkañców), Pogorzelce
(67 mieszkañców), Teremiski (100 mieszkañców), Czerlonka (122 mieszkañców)
oraz osada Bia³owie¿a ze so³ectwami: Stoczek (1416 mieszkañców), Zastawa,
Krzy¿e i Grudki (700 mieszkañców) i Podolany I, II (214 mieszkañców).
Gmina Bia³owie¿a
w³±czona jest w system obszarów chronionych województwa podlaskiego.
Swoim zasiêgiem obejmuje czê¶æ Bia³owieskiego Parku Narodowego i znaczn±
czê¶æ Puszczy
Bia³owieskiej stanowi±cej obecnie obszar Le¶nego Kompleksu Promocyjnego.O
wyj±tkowo¶ci Puszczy ¶wiadczy fakt, ¿e w 1977 roku najcenniejsza jej
czê¶æ - Park Narodowy, uznany zosta³ przez UNESCO za ¦wiatowy Rezerwat
Biosfery, za¶ w 1979 roku za Obiekt Dziedzictwa ¦wiatowego.
Na terenie gminy znajduje siê 10 rezerwatów przyrody:
- "Rezerwat Pokazowy ¯ubrów i Koników" o powierzchni
27,9 ha, utworzony dla zapewnienia zwierzêtom warunków zbli¿onych do naturalnych;
- "Rezerwat Hodowlany ¯ubrów"
(niedostêpny dla zwiedzaj±cych);
- "Rezerwat krajobrazowy im. Prof. W³adys³awa Szafera"
o powierzchni 1356 ha utworzony dla zachowania w naturalnym stanie lasów
wzd³u¿ szosy Hajnówka-Bia³owie¿a;
- "Rezerwat le¶ny "Podcerkwa",utworzony dla ochrony gr±du
typowego i niskiego; - "Rezerwat le¶ny "Koz³owe Borki",
utworzony dla ochrony zbiorowiska boru ¶wierkowo-torfowego z licznymi
okazami jesionów;
- "Rezerwat le¶ny "Podolany" o powierzchni 15,1 ha, utworzony
dla ochrony zbiorowiska gr±dowego z dêbami oraz olch± i jesionami;
- "Rezerwat "Suche" po³o¿ony na po³udniowy-wschód od Czerlonki;
- "Rezerwat le¶ny "Pogorzelce" o powierzchni 7,6 ha, utworzony
dla zachowania naturalnego ¶rodowiska z du¿ym udzia³em lipy drobnolistnej;
- "Rezerwat torfowiskowo-le¶ny "Wysokie Bagno" o powierzchni
78,9 ha, utworzony dla ochrony torfowiska poro¶niêtego borem ¶wierkowym;
- "Rezerwat ¦cis³y", zajmuje powierzchniê 4.747 ha.
Najcenniejszy
na tym obszarze jest Bia³owieski Park Narodowy, który le¿y we wschodniej
czê¶ci Polski, w województwie podlaskim, przy granicy z Bia³orusi±. Park
znajduje siê w centralnej czê¶ci Puszczy
Bia³owieskiej, najbardziej naturalnego kompleksu le¶nego na ni¿u Europy.
Powierzchnia parku (powiêkszonego o ponad 5 000 ha w 1996 r.) wynosi 10
502 ha, w tym najstarsza czê¶æ Obszar Ochrony ¦cis³ej zajmuj±cy 4 747
ha, Park Pa³acowy (48 ha) i O¶rodek Hodowli ¯ubrów (274 ha).
Bêd±c
w Bia³owie¿y
nie mo¿na nie zobaczyæ Rezerwatu Pokazowego ¯ubrów, który zosta³ powo³any
w miejscu, gdzie w 1936 roku za³o¿ono rezerwat do hodowli konika typu
tarpan. Po II wojnie ¶wiatowej Rezerwat zosta³ rozbudowany, obok tarpanów
umieszczono w nim ¿ubry i otwarto dla zwiedzaj±cych. Obecnie mo¿na w Rezerwacie
Pokazowym obejrzeæ wszystkie dzikie gatunki zwierz±t kopytnych Puszczy
Bia³owieskiej: ¿ubra, jelenia, sarnê i dzika. Dodatkow± atrakcj± jest
para wilków. Spo¶ród zwierz±t nie wystêpuj±cych w stanie dzikim w Rezerwacie
mo¿na zobaczyæ koniki polskie, popularnie zwane tarpanami, oraz ¿ubronie
bêd±ce krzy¿ówk± ¿ubra z byd³em domowym.
Niezwyk³ym
miejscem jest Stara Bia³owie¿a,
która biegnie w¶ród dêbów maj±cych po 150-500 lat, nazwanych imionami
w³adców Polski i Litwy poluj±cych w bia³owieskich lasach.
Piêknym miejscem jest tak¿e Park Pa³acowy, który zosta³ utworzony na prze³omie XIX i XX wieku. Zosta³ zaprojektowany przez znanego polskiego projektanta Walerego Kronenberga jako otoczenie nieistniej±cego dzi¶ Pa³acu Carskiego w Bia³owie¿y. Kompozycja ca³o¶ci opiera siê na swobodnie rozrzuconych grupach drzew i krzewów z piêknymi kwiecistymi ³±kami wype³niaj±cymi przestrzeñ pomiêdzy kêpami wy¿szej ro¶linno¶ci. Uroku Parkowi dodaje nieregularny uk³ad przecinaj±cych siê i zapêtlaj±cych siê alejek spacerowych oraz po³o¿one w po³udniowej czê¶ci dwa stawy oraz fragment koryta rzeki Narewki. Powierzchnia Parku Pa³acowego wynosi 47,77 ha. Wystêpuje w nim 89 gatunków i odmian drzew i krzewów. Za³o¿enie parkowe zosta³o uznane za zabytek i wpisane do rejestru zabytków województwa podlaskiego.
